O genezie pisma odczytanej z tytułu: „<Czwórki> swój tytuł zakorzeniają w [...] tradycji romantycznej. Jest on w końcu nawiązaniem do Mickiewiczowskich <Dziadów>. A ponieważ redaktorzy zdają się traktować polskich wieszczów bardzo poważnie (ich manifest głosi, że chcą przywrócić im honor), to warto przypomnieć sobie odpowiedni cytat:

Patrz! – ha! – to dziecię uszło – rośnie – to obrońca!

Wskrzesiciel narodu

Z matki obcej; krew jego dawne bohatery

A imię jego będzie czterdzieści i cztery.

Jak pokazuje historia powstania pisma i zawartość dwóch opublikowanych do tej pory numerów – można z tego fragmentu odczytać zaskakująco wiele o całym projekcie. <Rosnące dziecię> to zdumiewający sukces nowo powstałego periodyku – pierwsze wydanie, choć opóźnione o wiele miesięcy, rozeszło się na pniu i, jak z zadowoleniem wspomina jeden z redaktorów, egzemplarze <dostać można tylko na Allegro, ale osiągają bardzo wysokie ceny>. <Wskrzeszanie narodu> łatwo skojarzyć z centralnym dla całego przedsięwzięcia <manifestem neomesjanistycznym>. <Obca matka> to katolickie pismo <Fronda>, a <dawne bohatery> to skład zespołu, który <Czwórki> założył – 90% pracowników ówczesnej <Frondy>. Logiczne zatem, a zarazem intertekstualnie dowcipne, że tak właśnie – <44 / Czterdzieści i Cztery> – zatytułowali swój periodyk”.

O „Manifeście neomesjanistycznym” Rafała Tichego: „Tutaj o żadnym wysileniu ani miałkości nie ma mowy. To tekst napisany dobrze, nawet płomienny, chociaż jego otwarcie można by nazwać co najmniej pompatycznym [...]. Tichy stawia jasne, ostro sformułowane postulaty; niezależnie od osobistych poglądów trzeba mu przyznać, że [...] nie brnie w nijakie ogólniki. <Cel, jaki sobie stawiamy, to ożywienie ducha mesjanizmu w obszarze kultury współczesnej, w debacie publicznej>. A zatem – intelektualne odrodzenie doktryny chrześcijańskiej, zamiar ciekawy i śmiały. Dalej jednak relatywnie niegroźne płomienie pierwszego akapitu zamieniają się w prawdziwy piekielny ogień. Tichy wdeptuje w ziemię banalne kłótnie ludzi, którzy nie zrozumieli jeszcze, że <żyjemy w czasach ostatecznych>. Nudzą go – czy raczej <ich>, ponieważ pisze w liczbie mnogiej – <spory między homofobami a homolubami>, w których, jak przyznaje z rozbrajającą szczerością, redakcja kibicuje tym pierwszym. <Czwórki> chcą przenieść historyczne i kulturalne dyskursy z planu truizmów i <resetowania mózgów hasłami miłości, pokoju i tolerancji> na plan eschatologiczny. <Zerwać kolejne maski ułudy z codziennych, spokojnych procesów gospodarczych, politycznych i
artystycznych>. Dochodząc do ostatniego zdania, nawet najbardziej zdystansowany czytelnik musi coś poczuć. Czy jednak będzie to słodki <zapach nadchodzącej apokalipsy>, czy raczej potrzeba odetchnięcia świeżym powietrzem – trudno powiedzieć”.

O zawartości „Czwórek”: „najważniejsze są drukowane w piśmie teksty, prezentujące zresztą szeroki przekrój form. [...] Lwią część <44> zajmują jednak artykuły programowo apokaliptyczne i prawie bez wyjątku prowokacyjne. Rafał Tichy przekonuje zatem, że każda godzina powinna być dla katolickiego neomesjanisty godziną <W>, dosyć intensywnie zresztą posługując się wojenną metaforyką. Filip Memches zaprasza do swojego <ciasnego mieszkania na warszawskich Starych Bielanach> Kojeve’a, Schmitta, Straussa i Sołowjowa, którzy między innymi krytykują <Wyborczą>, chwalą politykę zagraniczną PiS-u, a nawet stawiają eschatologiczne diagnozy. Dowiadujemy się też (od Sołowjowa), że <Platforma opowiada się za utopijną wizją bezproblemowego i bezkonfliktowego życia. Za wizją, której orędownikiem jest Antychryst>. Drugi numer przynosi jeszcze więcej atrakcji. W tekście <Idzie wojna> współpracownik lewicowej <Lampy> Kazimierz Malinowski swoim świetnie rozpoznawalnym, ale trudnym do zniesienia, stylem roztacza wizję ludzkości niszczonej przez Rosję, Amerykę, system i samoświadome komputery. W podobnym kierunku idzie jego sąsiad ze spisu treści, Marek Chlebuś, który z naukowym rygorem dowodzi, że ze względu na rosnącą ilość i wzajemne powiązanie produkowanych na świecie danych nieuchronne jest powstanie wspólnego, globalnego mózgu. Motyw zagrożeń, które niesie ze sobą nowoczesność, stanowi zresztą jedną z dominant całego przedsięwzięcia. Dobrym i interesująco wyłożonym przykładem jest tekst Andrzeja Fiderkiewicza „The Way We Live Now” z premierowego wydania. Jego krytyka, nawiązująca tytułem do wiktoriańskiej powieści Trollope’a o podobnej tematyce, punktuje niedostatki <ponowoczesnej duchowości>: brak spójnej wizji życia w społeczności, konsumpcjonizm jako paniczną ucieczkę przed starzeniem i śmiercią, powierzchowność relacji, nieobecność spajających ludzi pozytywnych narracji. Krokiem w stronę <rehumanizacji> ma być <zabicie> tego świata poprzez zwrot w stronę tworzenia i trzymania się tradycji, wsłuchanie się w Słowo Boga. Nie można więc <Czwórkom> odmówić śmiałości i konsekwencji – tezy, które pismo stawia, są często kontrowersyjne wobec <głównego nurtu>, i chociaż zgodnie z tytułem <Pisma Apokaliptycznego> dotykają w większości tego samego tematu, to prezentują szeroki wachlarz stylów i punktów widzenia, z jakich jest analizowany. To, co nie jest tekstem, czyli oprawa graficzna <44>, absolutnie nie ustępuje <34>, a moim zdaniem nawet je przewyższa. <Czwórki> swoją deklarowaną na wpisie w Wikipedii ambicję, aby <być naprawdę pięknym dziełem sztuki edytorskiej>, spełniają. Szczególnie pomysłowe i dowcipne są tutaj <marginalia> – drukowane na marginesach ilustracje Jana Zielińskiego, które świetnie współgrają z artykułami, jednocześnie dostarczając estetycznej przyjemności. Nierzadko wbijają też mniej lub bardziej subtelne szpilki: przykładem niech będzie szyld restauracji <Amnezja> zapraszającej <Na Kawior, Wódę i Dziwki> – łatwo się domyśleć, do którego lokalu nawiązuje rysownik. Periodyk ociera się też o multimedialność: do pierwszego wydania dołączono płytę Jacaszka – utalentowanego muzyka elektronicznego, kompozytora między innymi świetnych <Trenów>. Ten starannie wykonany zestaw rzeczywiście chce się mieć na półce”.

O sensie czytania naszego pisma: „aby czerpać przyjemność z lektury <Czwórek>, trzeba operować zaawansowanym aparatem pojęciowym i albo w stu procentach podzielać poglądy redakcji, albo być bardzo otwartym na opinie sprzeczne z własnymi. [...] Po którejkolwiek, lewicującej czy apokaliptycznej, stronie się ustawiamy – warto spojrzeć na drugą, aby przekonać się, jak myślą i o czym piszą <ci inni>. Pewne jest, że mierząc się w ten sposób z własnymi poglądami, wyjdziemy z tego spotkania mądrzejsi”.

„Ostatnio nie tylko dyskutuje się o mesjanizmie, pragnie się też jego odnowienia, a nawet się do niego dąży (<44>) – pisze Mencwel. – Jest pewien błąd w tych dążeniach – mianowcie ahistoryzm. Już przed wojną takie odnowienia się nie udawały i pozostawały marginesem (hoene-wrońskiści, Jerzy Braun). Dlaczego? Dlatego, że brakowało im przełożenia na zadania współczesne. Mesjanizm polski (lat 40. XIX wieku) był duchową sublimacją wszystkich ówczesnych materialnych niemożliwości (politycznych, społecznych itd.). Kiedy sytuacja historyczna (czyli materialna) się zmieniła, należało zmienić i tę sublimację duchową, zamiast zaklinać jej przebrzmiałe formuły. Wizja <szklanych domów> była współczesnym wówczas przełożeniem i to ona okazała się inspirująca.”

W konkluzji zaś twórca Instytutu Kultury Polskiej UW stawia pytanie: „Co przedkładają nam i przekładają na przyszłość dzisiejsi mesjaniści? Przeświadczenie, że zostaliśmy wybrani. Ale do czego?”.

Zdaniem podwawelskiego anonima, „Dość słabo wypadła ankieta apokaliptyczna; respondenci – z niewielkimi wyjątkami – wymknęli się spod kontroli i wykorzystali okazję do pisania, co im w duszy gra”. Natomiast, jak pisze, „Rąbka tajemnicy programu <Czwórek> odsłania Nikodem Bończa-Tomaszewski. Środowisko to, jak można domniemywać z jego tekstu, zwalcza z jednej strony <liberalny konserwatyzm> dawnej <Europy>, a z drugiej strony – <narodowy konserwatyzm> <Frondy> i <Teologii Politycznej> za to, że nurty te ignorują tradycję polskiego mesjanizmu, która polega z grubsza na definiowaniu podmiotowości w relacji do Boga. Neomesjanistom nie chodzi więc ani o ciepłą wodę w kranach, ani o podmiotowość Polski, lecz o coś więcej – o wspólnotowe naśladowanie Chrystusa. Na odrodzenie mesjanizmu liczy Bogusław Dopart, a obawia się go Eligiusz Szymanis, uczeni rozmówcy świetnych wywiadów Marty Kwaśnickiej”.

Dalej recenzent stwierdza odważnie, że „Aleksander Kopiński kontynuuje swoją prywatną wojnę z Rymkiewiczem. Tym razem zwalcza jego wizję Powstania Warszawskiego za pomocą prawdy historycznej. Autor ustalił, że kluczowy w <Kinderszenen> czołg to nie żadna metafizyczna pułapka losu, tylko Schwere Ladungträger SdKfz 301. Co za ulga! Ciekawe są jednak wskazane przez niego analogie koncepcji Rymkiewicza do religii Holokaustu. Warto zwrócić uwagę, że Kopiński i Bończa-Tomaszewski radykalnie różnią się w ocenie Powstania”.

W jego oczach uznanie znalazł za to „Znakomicie udokumentowany i odważny tekst o demonicznych początkach nowoczesności” Michała Łuczewskiego. „Niewątpliwie Machiavelli, Kartezjusz i Hobbes mieli jakiś problem z demonami” – ciekawie komentuje autor omówienia. Jego uwagę zwrócił też „napisany dziwacznym językiem tekst Kazimierza Malinowskiego. Poeta dał się co prawda nabrać na starą opowieść o kompleksie przemysłowo-wojennym, ale przy okazji rzucił kilka trzeźwych uwag o tym, jak powinna wyglądać polska armia. Obok tego fizyk Marek Chlebuś serwuje przegląd naukowych i pseudonaukowych koncepcji zbiorowego umysłu i sugeruje, że wkrótce ludzkość i Internet utworzą jeden myślący podmiot. Czy to jest ten zapowiadany Mesjasz?” – próbuje żartować anonim.

Konkludując, recenzent „Pressji” zauważa zaś, że „<Czwórki> stają się wyraźnie pismem artystycznym. Nie chodzi tylko o rewelacyjną szatę graficzną, ale o masę poezji i prozy pierwszej próby. Dość wspomnieć, że publikują tam Tkaczyszyn-Dycki, Rymkiewicz (syn), Wencel i Twardoch”.

„Żałoba narodowa stała się dla części intelektualistów i publicystów okazją do pastwienia się nad polskim mesjanizmem – pisze na wstępie Ziemkiewicz. – Rzucone w jednym z tekstów określenie <mroczne opary polskiego mesjanizmu>, parafrazowane na różne sposoby, stało się omalże refrenem filipik tych, którzy na <absurdalne, stadne zachowanie> Polaków modlących się na ulicach i zapalających żałobne znicze zareagowali odruchem obcości i niechęci.

<Polski mesjanizm>, generalnie, przywoływany jest przez nich nie od dziś jako ważki dowód, że nasza narodowa tradycja czyni nas społeczeństwem aberracyjnym, nieprzystającym do normalnego świata. W domyśle: dojście do normalności wymaga wyrwania z polskiej świadomości tej tradycji z korzeniami.

Nie ma to nic wspólnego z krytyką politycznego romantyzmu, jaką prezentował w swych pismach na przykład Roman Dmowski. Zresztą i on polemizował, w imię politycznego realizmu, raczej z epigonami polskiego mesjanizmu niż z jego prawodawcami. Sarmacka i romantyczna tradycja była na przestrzeni dziejów reinterpretowana, kontestowana w swych rozmaitych konkretnych przejawach, ale rzadko w swej istocie. To, co obserwujemy dzisiaj, to coś innego. To próba całkowitego odrzucenia polskiej tradycji, wynikająca z <połączenia kompleksu niższości narodowej z oikofobią, odrazą do własnego domu>.

Powyższa diagnoza stanu ducha znacznej części polskich elit – niestety trafna – pochodzi z obszernej rozmowy z profesorem Bogusławem Dopartem zamieszczonej kilka miesięcy przed katastrofą w Smoleńsku przez pismo <Czterdzieści i Cztery>, obok równie obszernej rozmowy z doktorem Eligiuszem Szymanisem. Uważam te publikacje za jedno z ciekawszych wydarzeń w polskim życiu intelektualnym ostatnich miesięcy. Przypadek sprawił, że rozważania obu naukowców o tradycji polskiego mesjanizmu, w kontekście innych publikacji <Czwórek> (zwłaszcza wnikliwego tekstu <Do diabła z Mesjaszem!” Michała Łuczewskiego w poprzednim ich numerze) uzyskały wyostrzający kontekst w serii posmoleńskich filipik zblazowanego <salonu warszawskiego>, piętnujących naszą <tanatofilię>, <narodowe męczeństwo> czy rzekomą niezdolność wychodzenia poza <puste rytuały>, <zamykające> polskość w <archaicznym paradygmacie>.

Mickiewicz i Słowacki przypominani w swych istotnych dziełach i ideach okazują się po wiekach nadal najlepszą na <salon> odtrutką, a ich widzenie polskiego posłannictwa dziejowego wydaje się świeże i odkrywcze także w czasach wyziębienia, skarlenia i niskiego praktycyzmu współczesnej Europy, czasach całkowicie przeciwnych w nastroju epoce <gorączki ludów>, która wydała naszych wieszczów.”

Zapraszamy Państwa na stoisko nr 65, należące do Wydawnictwa AA, gdzie w stałej sprzedaży dostępny będzie  nr 2 „44 / Czterdzieści i Cztery”. Tam również w piątek i sobotę w godz. 10:00-15:00 na czytelników zainteresowanych spotkaniem i rozmową o naszym piśmie oczekiwać będą redaktorzy „Czwórek”, m.in. Marek Horodniczy, Filip Memches i Łukasz Łangowski.

Później sprzedaż kontynuować będziemy, aż do zupełnego wyczerpania nakładu, za pośrednictwem pozostałych kanałów dystrybucji, zarówno wysyłkowej, jak też stacjonarnej – w wybranych księgarniach w Warszawie. Szczegółowe informacje znajdą Państwo na naszej stronie w dziale Gdzie kupić?.

Już dzisiaj dziękujemy wszystkim P.T. Czytelnikom, którzy zdecydowali się na zakup naszego pisma. Mamy nadzieję, że lektura spełniła Państwa oczekiwania. Ze swej strony cieszymy się zaś, że popyt na drugie „Czwórki” okazał się – zgodnie z naszymi przewidywaniami – jeszcze większy niż w przypadku numeru pierwszego.

 ”Myślę, że trzeba wprowadzić rozróżnienia na pisma, które chcą mieć wpływ na bieżącą politykę, i te, którym na tym nie zależy – mówi redaktor „Czwórek”. – Do tej pierwszej grupy należy z pewnośćią <Krytyka Polityczna>. Ale czy np. <Arcana> chciałyby odgrywać w dzisiejszej polityce większą rolę? Chyba nie. Czasami zdarza się, że ten wpływ osiąga się przypadkiem lub wbrew intencjom twórców. Myślę tu np. o <44>, które chciało być poza podziałem politycznym, a i tak zostało mu podporządkowane.”

 We fragmencie rozmowy dotyczącym czytelników czasopism Łuczewski dodaje zaś: „Czasami się zdarza, że nie czytamy nawet pism, do których piszemy. Trzeba powiedzieć szczerze, że czasami nie wiadomo, dla kogo jest to nasze pisanie. Tworząc <44>, chcieliśmy w ogóle to pismo wydać. Nie mamy celu formacyjnego. Chcemy za to uformować samo pismo i zapewnić mu istnienie. To będzie dla nas sukcesem. Ale nie mam pojęcia, kto to może czytać”.