Nawiązując do komiksu  Krzysztofa Gawronkiewicza i Grzegorza Janusza „Świętokradztwo” (zamieszczonego we „Frondzie” nr 39), Marek Horodniczy pisze: „Ankietowe pytania poniekąd współbrzmią z przesłaniem komiksu. Sugerują mianowicie, że utraciliśmy coś, co było w naszym posiadaniu i przestaliśmy rozumieć to, co doskonale (może nawet intuicyjnie) rozumieliśmy. W kontraście do wyidealizowanych <dawnych czasów>, przychodzi nam więc egzystować w marnej rzeczywistosci, która Polską jest już tylko z nazwy. Twór ten coraz bardziej przywodzi na myśl wypalone, pozbawione głębszego znaczenia pojęcie, nie posiadające wyraźnego desygnatu. Wiele wskazuje na to, iż na naszych oczach Polska staje się projektem postmodernistycznym. Jakąś Polską V 2.0, w której na równych prawach funkcjonują wzajemnie wykluczające się koncepcje jej organizacji i rozwoju”.

Horodniczy kończąc swój szkic, przywołuje jedną z wypowiedzi Jarosława Marka Rymkiewicza, w której poeta z Milanówka przyrównuje Polskę do „wspaniałego (…) miejsca, w którym człowiek może się ulokować” („Uważam Rze”, nr 22/2011): „W odróżnieniu od autora <Samuela Zborowskiego> nie chcę się w polskości <lokować>, bo polskość w planie nadprzyrodzonym jest dynamiczna, otwarta na Boże prowadzenie, gotowa na każde – nawet najbardziej upokarzające – doświadczenie. Rymkiewiczowskie, <polskie szczęście> takiej alternatywy nie bierze nawet pod uwagę. Bliska mi, neomesjanistyczna Polska jest zaprzeczeniem ulokowanej na wózku inwalidzkim martwej Matki z komiksu Gawronkiewicza i Janusza. Matki-Polski, z której oczu tchnie pustka i nawet Jasnogórska Pani nie jest jej w stanie pomóc”.

Łuczewski zauważa: „Andrzej Kijowski kiedyś opisywał papieską pielgrzymkę: przychodzimy na miejsce spotkania, jesteśmy wściekli, jest gorąco, jest nas za dużo, ale po pewnym czasie zaczynamy się modlić, zestrajać we wspólnej liturgii, my, beznadziejni Polacy nagle przeanielamy się. To jest właśnie Lud Boży. Inny przykład to Solidarność, ruch, który dawał Polakom sens bycia. Przez jeden moment w historii wiedzieliśmy, kim jesteśmy, mieliśmy poczucie wagi tego, co się dzieje, duch dziejów umówił się na spotkanie z Anną Walentynowicz. Solidarność była zwielokrotnioną pielgrzymką. Ludem Bożym na wielką skalę. I to jest dla nas podstawowy punkt odniesienia”.

Dalej czytamy: „Oczywiście, ten moment duchowej przemiany trudno przekształcić na moment polityczny. Po pielgrzymce rozchodzimy się do domu, a po Solidarności nadszedł stan wojenny. Chrześcijańscy mistycy, Max Weber i Jarosław Gowin mieli rację: polityka to sfera demonów. Jak się w niej nie zatracić? Konieczne jest uprawianie mediacji między duchem a materią. Takiej mediacji dokonuje Zdzisław Krasnodębski, twierdząc nieco ekstrawagancko, że modernizacja jest w istocie realizacją słów Jana Pawła II: <Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi>. Niedawna konferencja <Polska: wielki projekt> przekładała modernizację na konkrety: długoterminową strategię rozwoju Polski, edukację, naukę, sądownictwo, ład medialny, politykę energetyczną, stosunki zagraniczne itp. Wreszcie ostatnią mediacją byłoby wdrożenie tych strategii. Pytanie tylko, czy Duch przetłumaczony na język reform jest tym samym Duchem, od którego rozpoczęliśmy. Każde środowisko odpowiada na to pytanie na swój sposób”.

Zdaniem Memchesa, „10 kwietnia nie powinno się ujmować w kategoriach antycznej tragedii, jak czynią to smoleńscy romantycy. Ta bowiem prowadzi do rozpaczy, chociaż Arystoteles upatrywał w niej również działania oczyszczającego. Tyle że grecki filozof nie spotkał się jeszcze z chrześcijaństwem. A więc nie wiedział o paschalnym przejściu ze śmierci do zmartwychwstania. Jeśli ktoś powołuje się na neomesjanizm, to i o tym przejściu powinien pamiętać. Bez Smoleńska neomesjanizm się obejdzie, bez zmartwychwstałego Chrystusa – nie”.

Głos Memchesa można potraktować jako swoisty głos obrony neomesjanizmu przed… neomesjanistami. Znamienne wydają się słowa: „Kolejne fale romantyzmu w Polsce zwiastują często erupcję postaw cierpiętniczych wywołanych przez narodowe tragedie. Być może dlatego, że czerpiemy z Mickiewicza i Słowackiego – zresztą przekaz ich wulgaryzując – kosztem Norwida czy Wyspiańskiego. A przecież i Norwid, i Wyspiański mieszczą się jak najbardziej w tradycji romantyzmu. Tyle że wzbogacają ją o jakże potrzebną krytyczną refleksję nad polskością. Refleksję, która nas uwalnia od resentymentów i prowadzi ku chrystocentrycznemu uniwersalizmowi”.

Tymczasem Memches odczytuje prometeizm w sposób metapolityczny i wizjonerski, w bardzo szerokim kontekście historycznym i cywilizacyjnym: „Mitem założycielskim Rosji postsowieckiej, podobnie jak jej wcześniejszych postaci, pozostaje XVI-wieczna idea III Rzymu. Ma ona ścisły związek z kolonialnym charakterem państwa rosyjskiego, które od czasów Wielkiego Księstwa Moskiewskiego nastawione jest na ekspansję. Jeśli zatem nawet Rosja bardziej się zdemokratyzuje i zliberalizuje oraz ostatecznie się rozliczy ze swoją sowiecką przeszłością, to nie oznacza to jeszcze wyrzeczenia się apetytów imperialnych”.

Zdaniem publicysty „Czwórek”, takie „wyrzeczenie się nastąpi dopiero wówczas, gdy się dokona całkowita dekolonizacja pozostającej wciąż w granicach Federacji Rosyjskiej olbrzymiej części Eurazji, a idea III Rzymu zostanie pogrzebana. Wtedy Moskwa będzie stolicą rosyjskiego państwa narodowego. To także może mieć zbawienny skutek dla rosyjskiego prawosławia, które zrzuci z siebie ograniczenia cezaropapizmu. Cerkiew rosyjska nie będzie już zależna od państwa w swojej misji ewangelizacyjnej na obszarze Eurazji”.

W podsumowaniu swojego tekstu odpowiada na to pytanie następująco: „Jeśli szukać miejsca, gdzie dziś rodzi się nowa Solidarność, to na Krakowskim Przedmieściu, bo tam, jak się wydaje, powstaje największy polski ruch społeczny. (…) Podczas gdy trzy krzyże górujące nad Stocznią były czymś naturalnym, dziś drewniany krzyż na Krakowskim Przedmieściu stał się kontrowersyjny. Kiedyś hasła związków zawodowych były oczywiste, dziś stały się oznaką roszczeniowości. Kiedyś język religijno-moralny był językiem milionów, dziś budzi zdziwienie i irytację. Zmienić ten nowy kontekst kulturowy jest niezmiernie trudno”.